Organismen en hun omgeving – Kennisplaat Biologie HAVO 3
Organismen leven nooit op zichzelf. Elk organisme wordt beïnvloed door zijn omgeving én heeft zelf invloed op die omgeving. In de ecologie onderzoek je hoe levende organismen samenleven en hoe factoren zoals licht, temperatuur, water, voedsel en roofdieren hun overlevingskansen beïnvloeden. Deze kennisplaat laat zien wat biotische en abiotische factoren zijn, hoe ecosystemen zijn opgebouwd en hoe voedselketens, voedselwebben, biomassa en accumulatie werken. Een compacte samenvatting voor leerlingen van havo 3 en iedereen die de basis van de ecologie wil begrijpen. (Havo 3, Biologie voor jou, Thema 6 Basisstof 1)
Ecologie bestudeert de relaties tussen organismen en hun omgeving. Daarbij spelen zowel biotische factoren (invloeden van levende organismen) als abiotische factoren (invloeden van de levenloze natuur) een belangrijke rol. Organismen vormen samen populaties en levensgemeenschappen, die samen met de abiotische factoren een ecosysteem vormen. Alle ecosystemen op aarde samen noemen we de biosfeer.
Een belangrijk onderdeel van de ecologie zijn voedselrelaties. In een voedselketen vormt iedere schakel voedsel voor de volgende schakel. In werkelijkheid zijn voedselketens vaak met elkaar verbonden en ontstaat een voedselweb. Daarbij stroomt energie van planten naar planteneters en vervolgens naar vleeseters. Omdat bij iedere stap energie verloren gaat, neemt de biomassa in hogere schakels van de voedselketen af.
Ook laat deze kennisplaat zien hoe accumulatie werkt. Sommige giftige stoffen, zoals DDT of zware metalen, worden opgenomen door organismen en kunnen niet gemakkelijk worden afgebroken. Daardoor hopen deze stoffen zich op in de voedselketen. Organismen aan het einde van een voedselketen, zoals roofvogels, kunnen daardoor de hoogste concentraties giftige stoffen bevatten.
Deze kennisplaat sluit aan bij de leerstof Biologie havo 3 en behandelt de belangrijkste begrippen uit het thema ecologie en duurzaamheid: milieu, ecologie, biotische factoren, abiotische factoren, individu, populatie, levensgemeenschap, biotoop, ecosysteem, biosfeer, voedselketens, voedselwebben, biomassa en accumulatie.